Dobra pomoc nie zawsze polega na przekazywaniu pieniędzy czy gotowych produktów. Czasem znacznie więcej można osiągnąć, tworząc ludziom możliwości samodzielnego zarabiania. Z takiego założenia wychodzi Fundacja Return to Africa, która wspiera lokalne społeczności w Etiopii i Ugandzie. Zamiast wysyłać z Polski szkolne mundurki, zamawia je u miejscowych krawcowych. Dzięki temu dzieci otrzymują potrzebne ubrania, a kobiety – pracę i wynagrodzenie. To prosty przykład pokazujący, jak łączyć działalność pomocową ze wspieraniem lokalnej gospodarki.
Dr Małgorzata Radziszewska, prezeska Fundacji Return to Africa, przyznaje, że kiedy zaczynała organizować pomoc w Etiopii i Ugandzie, sama nie od razu dostrzegała możliwości, jakie daje współpraca z miejscowymi wykonawcami.
– Na początku uważałam, że trzeba wysyłać piórniki, mundurki i inne potrzebne rzeczy. Szybko zeszłam na ziemię. Zrozumiałam, że zamawiając mundurki na miejscu, osiągamy dwa cele: dzieci mają w czym chodzić do szkoły, a kobiety, które je szyją, mają pracę. Staramy się, żeby jak najwięcej pieniędzy zostawało na miejscu – opowiada.
Różnica jest istotna. Wysłanie gotowego produktu rozwiązuje konkretny problem, ale jego zakup u lokalnego przedsiębiorcy pozwala dodatkowo zapłacić za wykonaną pracę. Dlatego fundacja stara się zamawiać na miejscu również plecaki i inne przedmioty, które mogą wykonać miejscowi rzemieślnicy.
Dla szkoły w ugandyjskim Mubako fundacja zamówiła najpierw 100 kompletów, po mundurku i nieprzemakalnym plecaku dla każdego dziecka. Jak relacjonuje Małgorzata Radziszewska, w ciągu kilku dni od przekazania wyposażenia do szkoły zgłosiło się blisko 50 dodatkowych uczniów. Fundacja zamówiła kolejne 100 kompletów. Trzecia partia, również licząca 100 kompletów, jest w trakcie szycia.
Nie oznacza to, że pomoc rzeczowa jest z założenia niewłaściwa. W sytuacjach kryzysowych dostarczenie gotowych produktów może być niezbędne. Jednak gdy przedsięwzięcie można zaplanować, warto najpierw sprawdzić, jakie możliwości istnieją w danej społeczności.
Pomaganie wymaga również umiejętności słuchania
Zamawianie produktów na miejscu nie jest jednak tak proste, jak wysłanie paczki. Trzeba znaleźć odpowiednich wykonawców, uzgodnić warunki współpracy i zadbać o dostarczenie gotowych rzeczy do odbiorców. Bez znajomości lokalnych realiów nawet najlepszy pomysł może okazać się nietrafiony.
Dlatego, jak podkreśla Małgorzata Radziszewska, kluczową rolę w działalności fundacji odgrywają osoby współpracujące z nią na miejscu.
– Bez tych ludzi i ich zdrowego rozsądku popełnilibyśmy bardzo dużo błędów. Nasze spojrzenie na to, czego mieszkańcy potrzebują, jest często zupełnie inne niż ich rzeczywiste potrzeby – przyznaje.
To jedna z najważniejszych lekcji, jakie wyniosła ze swojej działalności. Pomoc nie powinna opierać się wyłącznie na pomysłach osób, które przyjeżdżają z zewnątrz. Mieszkańcy najlepiej znają miejscowe warunki, dostępne zasoby i przeszkody, z którymi mierzą się na co dzień.
Współpraca z nimi pozwala nie tylko lepiej rozpoznawać potrzeby, ale również wykorzystywać istniejące umiejętności i wspierać samodzielność.
Fundacja zbiera też pieniądze na budowę studni na terenie szkoły w Mubako. Obecnie wodę dowozi się w plastikowych baniakach, a według Małgorzaty Radziszewskiej jej jakość pogarsza się podczas przechowywania. W szkole trzeba również dokończyć dach nad kolejną salą lekcyjną.
Od pomocy doraźnej do większej samodzielności
20 listopada obchodzony jest Dzień Uprzemysłowienia Afryki, ustanowiony przez ONZ. Tegoroczne obchody koncentrują się na finansowaniu rozwoju gospodarczego, którego korzyści powinny być szeroko dostępne. W programie znalazło się również forum poświęcone przedsiębiorczości afrykańskich kobiet.
Choć szycie szkolnych mundurków to przedsięwzięcie nieporównywalne skalą z inwestycjami przemysłowymi, łączy je ważna zasada: rozwój gospodarczy powinien tworzyć możliwości zarobkowania dla miejscowych mieszkańców.
W przypadku niewielkich społeczności nawet pojedyncze zamówienia mogą mieć znaczenie. Nie zastąpią systemowych rozwiązań ani nie zagwarantują stałego zatrudnienia, ale pozwalają wykorzystać umiejętności i zapewniają wynagrodzenie za konkretną pracę.
Właśnie w tym kierunku chce rozwijać działania Fundacja Return to Africa. Jej celem jest nie tylko odpowiadanie na bieżące potrzeby, ale również wspieranie rozwiązań, które dają mieszkańcom większe możliwości samodzielnego działania.
Z tego podejścia wyrósł też pomysł na Setota Coffee, markę etiopskiej kawy stworzoną przez Małgorzatę Radziszewską. Dochód ze sprzedaży kawy trafia do Fundacji Return to Africa i współfinansuje jej pomoc materialną. Kupując ziarna z Etiopii, marka chce wspierać pracę ludzi, którzy je tam uprawiają i przetwarzają. W Polsce kawę wypalają Etiopczycy, którzy wnoszą do projektu swoją wiedzę i doświadczenie. Dla dr Radziszewskiej na tym polega wzajemność. Polscy klienci otrzymują produkt powstały dzięki umiejętnościom etiopskich partnerów, a fundacja może pomagać w sposób, który docenia ich pracę i szanuje ich godność.
Bo czasem najrozsądniejszą formą pomocy nie jest wysłanie kolejnej paczki, lecz złożenie zamówienia.











